Blozen terwijl je je nergens voor schaamt

De trigger is aandacht, geen schaamte

Waar je lichaam op reageert is sociale aandacht: het moment waarop je je ervan bewust wordt dat je iets bent waar iemand anders naar kijkt.

Schaamte is één betrouwbare manier om in die toestand te komen, en daarom zijn de twee in gewone taal aan elkaar vastgegroeid. Maar het is niet de enige route. Aangesproken worden met je naam. Geprezen worden. Degene zijn wiens beurt het is. Halverwege je zin merken dat iemand naar je kijkt. Het levert allemaal dezelfde toestand op, en je lichaam heeft er één reactie voor.

Daarom is een compliment voor veel mensen die blozen zwaarder dan kritiek. Er valt niets te verdedigen en er is geen enkele reden om je te schamen, en toch gaat je gezicht.

De tweede trigger, en dat is de angst zelf

Zodra je bang bent om te blozen, richt je je aandacht op jezelf. En die zelfgerichte aandacht is precies dezelfde input als op de plek gezet worden.

De gedachte laat ik nu alsjeblieft niet rood worden doet in je lichaam hetzelfde als een kamer die zich naar je omdraait. Zo kun je in een lege lift rood worden om niets.

Waarom het uitleggen het erger maakt

Als iemand vraagt gaat het wel, je bent een beetje rood, dan ben je op dat moment zonder enige twijfel het onderwerp. Er is geen ontsnapping meer aan het feit dat er naar je gekeken wordt.

En je eigen reactie erop maakt het langer. Ontkennen, je excuses aanbieden, of uitleggen dat je nu eenmaal snel rood wordt houden het onderwerp alle drie open. De kamer volgt datgene waarvan jij aangeeft dat het interessant is.

Wat de schade beperkt is een schatting die gemeten is: buitenstaanders die dezelfde situaties beoordeelden kwamen uit bij de voorspelling van de groep met weinig angst, niet bij die van de groep met veel angst. Mensen met veel bloosangst overschatten stelselmatig hoe negatief de reactie zal zijn.

Het complimentprobleem

Een compliment is onverdunde aandacht met een schijnwerper eraan vastgeschroefd. Iedereen stopt, iedereen kijkt, en er wordt van je verwacht dat je in het openbaar en meteen iets over jezelf zegt.

Hetzelfde geldt voor verjaardagen waarop er voor je gezongen wordt, en voor bedankt worden in een vergadering. In geen van alle zit iets om je voor te schamen. In alle drie zit het enige ingrediënt dat ertoe doet.

Degene die te laat komt

Er is ook de blos die minuten na het moment alsnog komt, of uren later in de auto, alleen, terwijl je eraan terugdenkt.

Dat voelt oneerlijk en het is goed te verklaren. Je lichaam maakt geen verschil tussen bekeken worden en je levendig voorstellen dat je bekeken wordt. Dezelfde lus, maar dan draaiend op een herinnering in plaats van op een kamer.

Wanneer het de moeite waard is om naar een arts te gaan

Niet alles wat rood wordt is bloosangst. Ga langs een huisarts als:

• de kleur samengaat met warmte, branden of prikken, of als er zichtbare adertjes blijven staan nadat het weg is, want dat kan op rosacea wijzen
• je rood wordt zonder enige sociale aanleiding, bijvoorbeeld als je alleen bent
• het op volwassen leeftijd ineens begon terwijl er niets veranderde
• het samengaat met hartkloppingen of diarree
• het begon nadat je met een medicijn begon of van dosering wisselde

Dat is geen alarm, het is een lijstje om even langs te lopen. De meeste mensen vinden er niets, en de paar bij wie het wel iets is willen dat weten.

Wat hier echt helpt

Het beste bewijs voor precies deze angst ligt bij taakconcentratietraining, waarbij je oefent om je aandacht naar buiten te verplaatsen. In het gerandomiseerde onderzoek hield die aanpak op elke meting zijn voorsprong op zelfgerichte aandacht.

Praktisch komt het hierop neer: geef je aandacht een taak buiten jezelf. Niet denk niet aan je gezicht, want dat is nog steeds je gezicht. Wel iets met inhoud: luister naar wat de ander precies zegt, of kijk welke kleur zijn trui heeft.

En houd één zin klaar voor als iemand het benoemt. Iets korts, waars en saais, waar geen vervolgvraag op past. Niet omdat die zin toverkracht heeft, maar omdat elk voorbereid antwoord het zoeken wegneemt, en dat zoeken is het meeste van wat het moment je kost.